Script for Mangyan Day 2011: Mangyan Noon, Ngayon at Bukas


Isinulat ni Joanna Lerio

Ang script na ito ay nabuo mula sa ginanap na workshop sa kultura at sining pangteatro noong Marso-Abril 2011 sa kolaborasyon ng Integrated Development Program for Indigenous People (IDPIP) at HAGIBBAT, pederasyon ng Mangyan sa Mindoro para sa komemorasyon ng Araw ng Mangyan 2011.

UNANG EKSENA (Ngayon)
Pamayanan ng Mangyan sa Bundok

Maririnig ang saliw ng kagubatan. Papasok ang Talahugsay (Buhid), Umpot (Hanunuo), Kuyay (Tadyawan) at Hagtaynan (Bangon) kasunod ng kanilang katribo. Magsasalaysay ang mga lider habang ipinapakita sa galaw ang kabuhayan at katutubong kultura ng Mangyan sa pangangaso, tiggian, panggagamot, pagtatanim ng saging at pagsasalu-salo sa sinaing.

Awit-Salaysay (Matanda)
(habang nag-uukit sa kawayan)

Kami ang mga katutubong Mangyang
tahimik na naninirahan
sa patag man at sa masukal na kagubatan.
Dito sa Timog Katagalugan,
kami’y isinilang sa kabundukan.
Ito ang aming kinagisnang pamayanan:
Bundok na pagamutan at tahanan
Lupang sagana sa iba’t ibang hayop at halaman
Ilog na tumatawid sa tuyong lalamunan.
Ito ang likas na pamanang yaman
na sa tuwinang paala-ala ng aming mga ninuno,
ang lahat ng ito’y pangalagaan ng bawat tribo:
Mangyan Iraya, Alangan, Gubatnon
Buhid, Tadyawan, Hanunuo at Bangon

Ihahatid ng mga katutubo ang saging sa bayan. Sasalubungin sila ng mga konsensonaryo (manale/manbile) habang itinataboy naman ng iba. Babalik ang mga katutubo sa kanilang tahanan.

Awit-Salaysay (Matanda)
Sa tulad naming mga katutubo,
Hindi bago sa amin ang mapalayo
dahil sa pananaboy at panibugho

Maririnig ang Budyong.

IKALAWANG EKSENA (Noon)
Pamayanan ng Mangyan sa Tabing-Ilog at Dagat

Makikita ang maayang palitan ng Instik at ng mga katutubo: hinabing tela, beads at pulot-pukyutan.

Awit-Salaysay (Matanda)
Samantalang noon pa man, kaming Mangyan
ay tahimik na naninirahan.
Dito nga sa isla ng Mindoro
ay itinuturing kaming unang tao

Makikita ang katutubong ligawan, kasalan at panganganak.

Awit-Salaysay (Matanda)
Tahimik kaming namumuhay
Katuwang ng kalikasan
Ngunit may biglang dumating:
Mga dayong espada’t pulbura ang anting-anting

Makikita ang takot ng mga katutubo sa Kastila, Amerikano at Hapon. Karamihan ay umatras-paakyat sa kabundukan habang ang iba ay mabibinyagang Kristiyano at matuturuan ng kulturang mapanghati.

 

IKATLONG EKSENA (Ngayon)
Pagkakaingin

Makikita ang pagkakaingin at pagtatayo ng mga bahay ng Mangyan. Magtatanim sila ng gabi at palay habang magsisimula ang pasasarbey ng Bayawak at Uwak sa isla.

 Awit-Salaysay (Kabataan)
Tulad n’yo, mga Tagalog at Kristiyano,
kami rin ay mga Pilipinong
naghahangad ng mapayapang mundo
ngunit sadyang may mga luko-luko
sa ating lipunang taliwas sa totoo ang pinuno;
At inakala yata ng mga pakitang-tao,
Mangmang sa batas ng katarungan at prinsipyo
Ang tulad naming katutubo

Ihahatid ng mga katutubo ang kanilang produkto sa bayan at makakasalubong ng mga Ahas. Hahanapan sila ng cedula. Sa bayan, makikitang niloloko sila sa presyuhan ng Dagang Manale habang sa munisipyo ay kinukompleto ang pagmamapa ng lupang tinitirhan ng mga katutubo. Magtatapos sa silhouette ng kasunduan ng Daga, Bayawak, Uwak at Ahas.

IKA-APAT NA EKSENA (Ngayon)
Iba’t ibang Mukha ng Kaaway

Anihan sa bukid.

Awit-Salaysay (Kabataan)
Kami ang mga katutubong Mangyan
ng Timog Katagalugan,
Sa kabundukan, kami’y isinilang.
Ito ang lupang pamana ng aming kanunununuan.
Mangyan Iraya, Alangan, Gubatnon
Buhid, Tadyawan, Hanunuo at Bangon

Papasok ang Daga at Bayawak sa pamayanan ng Tadyawan at Hanunuo upang magturo hinggil sa illegal logging. Sa kabilang banda, papasok rin ang Daga at Uwak sa pamayanan ng Buhid upang ibalita ang hinggil sa pastulan habang sa mga Bangon, nananakot ang mga Ahas.

IKALIMANG EKSENA (Ngayon)
Paglikas

Makikitang lumilikas ang mga Mangyan. Pana-panaho’y makakasalubong sila ng Ahas.

Tula-Salaysay (Lahat)
Kami’y katutubong Mangyan ng Timog Katagalugan
patuloy na pinagkakaitan ng aming karapatan:
Hiniwalay sa mga gaya n’yong tulad rin naman namin
ay may dugong umaagos sa mapaglinang na mga kamay
Matagal na kaming nakakaranas ng pasakit at panghuhusga
at iniwan kaming may hinanakit sa sariling kultura
Sa mata ng gobyerno, tinuturing kaming pantay
ngunit bakit sinasabing sariling lupang binubungkal ay di sa amin
Matagl na kaming nagdarahop sa pagkain
gayong ang sariling tanim ang sa inyong lahat ay nagpapakain

Maririnig ang hiyaw ng kagubatan habang makakatulog sa pagod ang mga katutubo.

IKA-ANIM NA EKSENA (Bukas)
Masamang Panaginip

Makikitang kinakain ng Bayawak ang ninuno ng mga Mangyan habang kinakain ng Daga ang mga palayan. Ang Ahas ay kinakain ang mga sisiw habang dinadagit ng Uwak ang isang sanggol. Magbibintangan ang mga lider ng Mangyan. Kukulo ang ilog. Makikitang lumulutang ang mga kalabaw at isda habang sa kabundukan ay maririnig ang matinding logging. Magkakaroon ng landslide at pagguho ng bundok.

IKA-PITONG EKSENA (Bukas)
Pakapya*

Magigising ang mga katutubo. Maghuhudyat ang bawat lider ng tribo at pag-uusapan ang masamang panaginip.

Awit-Salaysay (Bata)
Kami ang mga katutubong Mangyang
tahimik na naninirahan
sa patag man at sa masukal na kagubatan.
Dito sa Timog Katagalugan,
kami’y isinilang sa kabundukan.
Ito ang aming kinagisnang pamayanan:
Bundok na pagamutan at tahanan
Lupang sagana sa iba’t ibang hayop at halaman
Ilog na tumatawid sa tuyong lalamunan.
Ito ang likas na pamanang yaman
na sa tuwinang paala-ala ng aming mga ninuno,
ang lahat ng ito’y pangalagaan ng bawat tribo:
Mangyan Iraya, Alangan, Gubatnon
Buhid, Tadyawan, Hanunuo at Bangon

LAHAT
At sumusumpa kaming ito ay aming pangangalagaan!

Makikita ang tableaux ng mga panawagan at pagtitigi sa mga kaaway ng katutubo.

Magtatapos ang pagtatanghal sa Awit ng HAGIBBAT.

—telon—

*Ritwal ng Paglaban

Advertisements

About Joanna Lerio

cultural journalist, multidisciplinary artist, educator, traveller, dreamer, yogini, vegetarian, advocate Facebook.com/JoannaLerioOfficial Youtube.com/juanalily Juanalily.wordpress.com/ Juanalilytravels.dreamtrips.com/refer Twitter.com/JoannaLerio Facebook.com/linanganng.kulturangpilipino Artistswelfare.org/join-us/
This entry was posted in Palihan, Teatro and tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Comments

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s